Gebouw

De Mariakapel is in 1506-8 gebouwd ter vervanging van een houten kapel die in 1435 is gewijd. De kapel maakte toen deel uit van een klooster dat zich in de aanverwante gebouwen rond de binnentuin bevond. De Hervorming, die in 1572 Hoorn bereikte, betekende het einde van vele kloosters in Nederland en dus ook in Hoorn. In 1573 namen de Gecommitteerden Raden van West-Friesland de kapel als artilleriehuis in gebruik. Het pand behield deze functie tot het einde van de achttiende eeuw. Van 1825 tot 1877 is de kapel gebruikt als Rooms-Katholieke kerk. In deze periode hebben een aantal verbouwingen plaatsgevonden, waaronder het aanbrengen van de huidige entree aan de Korte Achterstraat.

Op 1 juli 1877 vindt er een grote brand plaats in de Catharinakapel, de Mariakapel en het aangrenzende weeshuis, deze laatste kan met grote moeite behouden blijven. Van de Mariakapel bleef alleen het muurwerk en de entree aan de Korte Achterstraat gespaard. Gewelf, dak en torentje zijn totaal verwoest. In 1882 werd de ruïne overgenomen door de Gereformeerde kerk die het huidige dak liet bouwen en andere reparaties aanbracht waardoor het gebouw weer in gebruik kon worden genomen. In 1976 komt de kapel weer in handen van de gemeente Hoorn. In dat jaar is de kapel kort door lokale jongeren gebruikt als disco en boksschool. Nadat de jongeren het pand verlieten, raakte de Mariakapel weer in verval.

In 1983 kwam daar verandering in toen een groep kunstenaars het pand in gebruik namen, activiteiten organiseerden en het openstelde aan publiek. In de jaren negentig heeft het pand zijn laatste grondige restauratie ondergaan en zijn huidige vorm aangenomen. Van 1996 tot 2002 gebruikte het Amsterdamse Sandberg Instituut, de masteropleiding van de Gerrit Rietveld Academie, de kapel en de naastgelegen panden (het voormalig weeshuis) als expositieruimte en gasthuis voor hun studenten. In deze periode is ook het beeld op het dak gemaakt door Florian Göttke en Sabine Käppler, dat tot op de dag van vandaag een blikvanger en waar begrip is binnen Hoorn. In 2003 namen kunstenaars Daniëlle van Zuylen en Bart Lodewijks deze gasthuis/expositieruimte constructie over onder de nieuw opgerichte ‘Stichting Kunstenaarsinitiatief Hotel MariaKapel (HMK)’. Sinds de oprichting in 2003 is de leiding elke drie á vier jaar aan een ander team overgedragen. HMK is in het verleden geleid door Daniel Dennis de Wit en Jantine Wijnja, Josine Siderius, Wouter Sibum en Bas Hendrikx. Sinds 2014 wordt HMK geleid door Irene de Craen en Steve Scheirsen die respectievelijk het artistieke en zakelijke leiderschap op zich nemen.

Nu is HMK een international bekende plek waar kunstenaars van over de hele wereld komen voor een periode van onderzoek, reflectie en productie van nieuw werk. De bijzondere locatie is daarbij inspiratie en drijfveer voor het ontstaan van projecten van experimentele hedendaagse kunst die nergens anders kunnen plaatsvinden.